Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası 2026 | SGK

Sigortasız işçi çalıştırma; işverenin çalışanını Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmeksizin ya da eksik bildirerek istihdam etmesidir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 8. maddesi uyarınca zorunlu kılınan sigortalılık bildiriminin yapılmaması idari yaptırım gerektiren bir kabahat niteliğindedir; cezası m.102’de düzenlenmiştir. 2026 yılında her sigortasız işçi için tespit halinde aylık 66.060 TL idari para cezası uygulanır; buna geriye dönük prim borcu, gecikme zammı, iş kazası halinde tam rücu sorumluluğu ve SGK teşviklerinin kaybı eklenir.

Sigortasız İşçi Çalıştırma 2026 Özet Tablo

Sesli Dinle: Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası 2026

Sigortasız işçi çalıştırma cezası, SGK idari para cezası, hizmet tespit davası, geriye dönük prim borcu, iş kazası halinde işveren sorumluluğu ve sigortasız çalışan işçinin hakları hakkında hazırlanan podcast bölümünü aşağıdan dinleyebilirsiniz.

Sigortasız İşçi Çalıştırma Ne Anlama Gelir?

Sigortasız işçi çalıştırma, 5510 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca işverenin işe aldığı her çalışan için en geç işe başlama günü sigortalı işe giriş bildirgesi vermekle yükümlü olmasına rağmen bu yükümlülüğü yerine getirmemesidir. Deneme süresi, kısmi süreli çalışma, mevsimlik istihdam, ev hizmetlerinde 10 günden fazla çalıştırma ve çağrı üzerine çalışma dahil her çalışma ilişkisi sigorta kapsamındadır. İşçi henüz deneme aşamasındayken dahi bildirim zorunludur; aksi halde 5510 m.102/a-1 uyarınca her sigortalı için asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır.

Sigortasız çalıştırma yalnızca hiç bildirmeme durumunu kapsamaz; üç farklı ihlal türü aynı yaptırıma tabidir:

• Hiç bildirim yapmama: İşe giriş bildirgesi düzenlenmemesi
• Eksik gün bildirimi: İşçinin çalıştığı gün sayısının düşük gösterilmesi
• Eksik ücret bildirimi: Gerçek ücretin altında prime esas kazanç beyanı

İşçiye ücret ödenip ödenmemesi, kayıtlı veya kayıt dışı çalışılması bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre iş sözleşmesinin imzalandığı tarih değil fiili işe başlama tarihi sigortalılık başlangıcı sayılır. İşçi ile işveren arasında yapılan “sigortasız çalışma” anlaşması Anayasa m.60’taki sosyal güvenlik hakkına aykırı olduğundan geçersizdir.

Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları

Sigortasız Çalışan İşçinin Hakları

Sigortasız çalıştırılan işçi pek çok temel haktan yoksun kalır; ancak bu durum mevcut haklarını ortadan kaldırmaz. Aksine sigortasız çalıştırma tespiti, işçi lehine güçlü hukuki araçlar doğurur.

• Emeklilik hakkı: Sigortasız geçen günler emeklilik süresine sayılmaz. Hizmet tespit davasıyla geçmiş süreler SGK kayıtlarına işlenir ve emeklilik koşulları geriye dönük sağlanır.
• Sağlık güvencesi: SGK sağlık hizmetlerinden yararlanılamaz; ilaç, ameliyat ve tedavi giderleri karşılanmaz.
• İş kazası güvencesi: Sigortasız işçi iş kazası geçirirse SGK tedavi giderlerini önce karşılar; tüm harcamalar 5510 m.21/1 uyarınca işverene rücu edilir. İşçinin maddi-manevi tazminat hakkı kesintisiz devam eder.
• İşsizlik maaşı: Sigortasız dönemler için işsizlik ödeneği alınamaz; hizmet tespit davası kazanılırsa geriye dönük tescil yapılır.
• Kıdem ve ihbar tazminatı: Sigortasız dönem dahil tüm çalışma süresi kıdem ve ihbar tazminatı hesabına katılır (1475 sayılı Kanun m.14, 4857 m.17).
• Yıllık izin: Sigortasız çalışılan dönemde de yıllık izin hakkı doğar; kullandırılmayan izin ücrete dönüşür (4857 m.59).
• Haklı fesih: 4857 m.24/II-f uyarınca sigortalılığını yazılı talep eden işçi yanıt alamamışsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanır.

Sigortasız Çalıştırıldığımı Nasıl Öğrenebilirim?

Birçok işçi, işvereninin sigortalılık bildirimini gerçekten yapıp yapmadığını kontrol etmemekte ve uzun yıllar prim kaybı yaşadığını fark etmemektedir. Bu kontrol kolay yapılır ve ücretsizdir.

• e-Devlet SGK hizmet dökümü: turkiye.gov.tr adresine T.C. kimlik numarası ile giriş yapılarak “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” sorgulanır. İşe giriş tarihi, prim ödeme gün sayısı, prime esas kazanç ve işveren adı görüntülenir.
• SGK Sosyal Güvenlik Merkezi başvurusu: İkamet edilen ilçedeki SGK şubesine kimlikle başvurularak hizmet dökümü çıktısı alınır.
• Bordro ve banka kaydı karşılaştırması: SGK’ya bildirilen prime esas kazanç ile banka hesabına yatan net tutar arasında büyük fark eksik bildirimin göstergesidir.
• Gelir Vergisi muhtasar beyannamesi: İşverenin Vergi Dairesi’ne sunduğu beyannamede çalışan adı görünmüyorsa sigortasız istihdam şüphesi doğar.

Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası 2026

Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası 2026

5510 sayılı Kanun m.102 idari para cezası her sigortasız işçi için ayrı ayrı hesaplanır ve asgari ücret arttıkça ceza da güncellenir. Aşağıdaki tabloda 2026 yılı süre bazlı ceza tutarları gösterilmektedir; bu tutarlar yalnızca idari para cezasını kapsar — geriye dönük prim borcu ve gecikme zammı ayrıca hesaplanır.

Beş işçiyi 1 ay sigortasız çalıştıran bir işveren yalnızca idari para cezası olarak 330.300 TL ödemek zorunda kalır; prim borçları, gecikme zammı ve teşvik kaybı eklendiğinde toplam yük 600.000 TL’ye yaklaşır. İdari para cezası zamanaşımı 10 yıldır (5510 m.93). 5510 m.102/5 uyarınca tebliğden 15 gün içinde peşin ödeme yapılırsa cezanın 1/4’ü silinir — örneğin 66.060 TL’lik ceza 49.545 TL’ye düşer.

Geriye Dönük Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası

SGK denetiminde ya da hizmet tespit davası sonucunda geçmiş dönemlerin sigortasız çalıştırma kapsamında değerlendirilmesi geriye dönük mali yük doğurur. SGK denetmenleri banka kayıtları, tanık beyanları, kartlı geçiş sistemi kayıtları, güvenlik kamerası görüntüleri ve muhasebe belgeleri üzerinden geçmişe dönük tespit yapar.

• İdari para cezası zamanaşımı: 5510 m.93 uyarınca 10 yıldır; bu süre içinde her zaman geriye dönük tahakkuk ettirilir.
• Prim borçlarında zamanaşımı: SGK alacakları da 10 yıllık zamanaşımına tabidir; hizmet tespit davası kazanılan dönem için bu süre kararın kesinleşmesinden başlar.
• Gecikme zammı: 6183 sayılı AATUHK m.51 uyarınca aylık bazda işler ve belirlenen oran üzerinden uygulanır ve birikim yaptığında ana borca oranla yüksek tutarlara çıkar.
• Tahsilat usulü: SGK alacakları 6183 sayılı AATUHK kapsamında icra yoluyla tahsil edilir; banka hesabı, motorlu taşıt ve gayrimenkul haczedilir, ödeme emrine 7 gün içinde itiraz edilebilir.
• Teşvik geri alımı: Sigortasız istihdam tespitinde son 12 aya kadar yararlanılan asgari ücret desteği ve prim indirimleri faiziyle geri istenir.

İşveren İçin Sonuçlar

Sigortasız İşçi İş Kazasında İşverenin Sorumluluğu

Sigortasız işçi çalıştırmanın en ağır sonucu iş kazası senaryosunda ortaya çıkar. 5510 sayılı Kanun m.21/1, sigortasız çalıştırılan işçinin iş kazasında işvereni sorumluluk halleri aranmaksızın tam sorumluluk altına alır; kaçınılmazlık savunması, kusursuzluk iddiası veya işçinin müterafik kusuru dinlenmez.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre sigortalı işe giriş bildirgesi verilmeksizin çalıştırılan işçinin iş kazasında işveren, Kurum’un yaptığı ve ileride yapacağı her türlü giderden ve bağlanan gelirin peşin sermaye değerinden tam olarak sorumludur. Sigortasız çalıştırma tek başına ağır kusur sayılır; iş güvenliği tedbirlerinin alınmış olması bu sorumluluğu hafifletmez.

• İdari para cezası: 5510 m.102 uyarınca her sigortasız işçi için tespit halinde aylık asgari ücretin 2 katı (2026: 66.060 TL) ceza kesilir. Her işçi ve her ay için ayrı uygulanır.
• Geriye dönük prim borcu: Bildirilmeyen dönemlerin tüm prim borcu 5510 m.89 uyarınca gecikme zammı ve faiziyle birlikte tahakkuk ettirilir. SGK bu alacakları 6183 sayılı Kanun kapsamında icra yoluyla tahsil eder; banka hesabı, araç ve gayrimenkul haczedilir.
• İş kazası tam rücu sorumluluğu: 5510 m.21/1 uyarınca sigortasız işçi iş kazasına uğrarsa işveren, SGK’nın yaptığı ve yapacağı tüm harcamalardan sorumluluk halleri aranmaksızın tam olarak sorumludur.
• SGK teşviklerini kaybetme: Sigortasız işçi çalıştırdığı tespit edilen işveren asgari ücret desteği, prim indirimi ve istihdam teşviklerinden yararlanamaz; geçmişe dönük geri alınır.
• Hapis cezası riski (iş kazasında): Sigortasız işçi iş kazasında ağır yaralanır veya hayatını kaybederse işveren TCK m.85 (taksirle öldürme — 2-6 yıl hapis) veya m.89 (taksirle yaralama — 4 ay-2 yıl hapis) kapsamında yargılanır.
• Vergi kaçakçılığı suçu: Sigortasız işçi ücreti kayıt dışı ödeniyor ve muhtasar beyannamede gösterilmiyorsa TCK m.359 ve VUK m.359 kapsamında vergi kaçakçılığı suçu doğar; 3-5 yıl hapis cezası öngörülür.
• İşçilik alacakları: Sigortasız dönem dahil kıdem, ihbar, fazla mesai ve yıllık izin ücreti talepleri iş mahkemesinde hüküm altına alınır.

Sigortasız İşçi Çalıştırmanın Tespiti ve İspatı

Sigortasız çalışmanın tespiti hem SGK denetmenlerinin resen denetimiyle hem de işçinin açtığı hizmet tespit davasıyla gerçekleşir. SGK denetmenleri 5510 m.59 uyarınca işyerini habersiz denetleme yetkisine sahiptir.

SGK denetmenlerinin incelediği unsurlar:

• Banka ödeme kayıtları — işverenden işçiye yapılan transferler
• İşyeri giriş-çıkış kartlı geçiş sistemi (PDKS) verileri
• Güvenlik kamerası görüntüleri
• Vergi Dairesi’ne sunulan muhtasar beyanname ve bordro kayıtları
• Tanık beyanları — aynı işyerinde çalışanlar, eski çalışanlar, müşteriler
• İşçinin sosyal medya paylaşımları, müşteri yorumları

İşçi tarafında ispat araçları: Banka maaş transferleri, WhatsApp/SMS yazışmaları, mesai planı, e-posta kayıtları, işyeri logolu üniforma fotoğrafları, çalışma arkadaşı ve müşteri tanıklığı temel ispat araçlarıdır. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre tek tanık beyanı yeterli görülmez; en az iki bağımsız tanığın aynı yönde beyan vermesi gerekir.

Sigortasız İşçi Çalıştırma Şikayeti Nasıl Yapılır?

Sigortasız işçi çalıştırma şikayeti işçi, eski işçi, aynı işyerindeki başka çalışanlar veya durumdan haberdar olan üçüncü kişiler tarafından yapılabilir. Kimlik bilgisi verme zorunluluğu yoktur. Şikayet yapan işçi 4857 m.18-21 ve m.24 koruma altındadır; şikayet nedeniyle işten çıkarılması haksız fesih sayılır.

• ALO 170: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bağlı, 7/24 açık telefon hattı. Aramalar ücretsizdir.
• SGK e-Devlet başvurusu: turkiye.gov.tr üzerinden “Sigortalılık Şikayeti” bölümünden dijital başvuru yapılır.
• CİMER: cimer.gov.tr üzerinden yazılı şikayet. Yanıt süresi 30 gündür.
• SGK Sosyal Güvenlik Merkezi: İşyerinin bağlı olduğu SGK şubesine kimlik fotokopisi ve dilekçe ile başvurulur.

Şikayet dilekçesine şu bilgiler eklendiğinde süreç hızlanır: işyerinin tam unvanı, adresi ve vergi numarası; çalışma dönemi; ödeme yöntemi; ekte sunulan banka dekontu, mesaj ekran görüntüsü veya tanık iletişim bilgisi.

Sigortasız İşçi Çalıştırma Şikayet Dilekçesi Örneği

T.C.
[İL] SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ’NE

Konu: Sigortasız işçi çalıştırılmasına ilişkin şikayet

[İŞVEREN ADI / ŞİRKET UNVANI] bünyesinde [başlangıç tarihi] ile [bitiş tarihi] tarihleri arasında [göreve ait bilgi] olarak fiilen çalışmış bulunmaktayım. Çalışma sürem boyunca tarafıma SGK kaydı yapılmamış; sigortalı işe giriş bildirgesi verilmemiştir. Bu durumun tespiti ve 5510 sayılı Kanun kapsamında gerekli idari para cezasının uygulanması ile çalışma süremin sigortalı olarak tescil edilmesi amacıyla kurumunuza başvuru yapmaktayım.

Çalışmama ilişkin deliller (banka dekontu / mesaj yazışmaları / tanık bilgileri) ekte sunulmaktadır. Gereğini arz ve talep ederim.

[Tarih]
Ad Soyad / İmza
T.C. Kimlik No:
Adres:
Telefon:

Hizmet Tespiti Davası

Hizmet Tespit Davası

Hizmet tespit davası, sigortasız geçen çalışma sürelerinin SGK kayıtlarına işlenmesini sağlayan temel hukuki araçtır. 5510 sayılı Kanun m.86/9 hükmü uyarınca işveren tarafından bildirilmeyen sigortalılar, çalıştıklarını fiili çalışmanın sona erdiği tarihten itibaren 5 yıl içinde iş mahkemesine başvurarak ispatlayabilirler. Bu süre hak düşürücüdür; geçirilmesi halinde dava reddedilir.

• Dava açma süresi: 5 yıl — fiili çalışmanın sona erdiği tarihten itibaren işler (5510 m.86/9). Geçirilirse dava hakkı tamamen yiter.
• Görevli mahkeme: İş mahkemesi; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar (7036 sayılı Kanun m.5).
• Yetkili mahkeme: Davalı işverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesi (7036 m.6).
• Zorunlu arabuluculuk uygulanmaz: Hizmet tespit davası kamu düzenine ilişkindir; arabulucu son tutanağı dava şartı değildir.
• İspat araçları: Banka kayıtları, mesaj yazışmaları, tanık beyanları, kartlı geçiş kayıtları. En az iki bağımsız tanık aranır.
• Sonuç: Dava kazanılırsa sigortasız dönemin tüm primleri işverenden gecikme zammı ve faizle tahsil edilir. Tespit edilen süre emeklilik gün sayısına eklenir.

Sigortasız İşçi Çalıştırmada Tazminat Davaları

Hizmet tespit davası işçiye yalnızca sigortalılık kazandırır; işçilik alacakları için ayrı bir dava açılması gerekir. İşçilik alacakları davaları 7036 sayılı Kanun m.3 uyarınca zorunlu arabuluculuk kapsamındadır; arabulucu son tutanağı dava şartıdır. Hizmet tespit davasıyla birlikte açılamaz; iki dava ayrı yürütülür.

• Kıdem tazminatı: Sigortasız dönem dahil toplam çalışma süresi üzerinden hesaplanır. En az 1 yıl çalışma koşulu aranır (1475 m.14).
• İhbar tazminatı: 4857 m.17 uyarınca bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihlerde işverence ödenir.
• Fazla mesai ücreti: 4857 m.41 uyarınca haftalık 45 saati aşan çalışma için %50 zamlı saat ücreti. Sigortasız çalışma dönemi dahil son 5 yıl için talep edilir.
• Yıllık izin ücreti: 4857 m.59 uyarınca kullandırılmayan yıllık izin son ücret üzerinden ödenir; sigortasız dönem dahil hesaplanır.
• İş güvencesi tazminatı: 30 ve üzeri işçi çalıştıran işyerinde haksız fesihte 4-8 aylık ücret tutarında (4857 m.21).
• Kötü niyet tazminatı: 30 altı işçi çalıştıran işyerinde ihbar tazminatının 3 katı (4857 m.17/6). Şikayet eden işçinin işten çıkarılması bu tazminatı doğurur.
• İş kazası tazminatı: Sigortasız çalışırken iş kazasına uğrayan işçi TBK m.49, m.54 ve m.56 uyarınca maddi ve manevi tazminat davası açar; tahmini hesaplama için iş kazası tazminat hesaplama aracı kullanılır.

Çocuk ve Yabancı İşçinin Sigortasız Çalıştırılması

Çocuk işçi ve yabancı uyruklu işçi çalıştırma, sigortasız istihdam tespitinde standart 5510 cezalarına ek özel yaptırımlara tabidir. 4857 sayılı İş Kanunu m.71 uyarınca 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması kesin olarak yasaktır.

• 5510 yaptırımı: Her sigortasız çocuk işçi için aylık 66.060 TL idari para cezası
• 4857 m.104 yaptırımı: Ayrıca her çocuk işçi için bağımsız idari para cezası kesilir
• Cezai yargılama: 15 yaş altı çocuk çalıştırma dosyası savcılığa iletilir; TCK m.117 kapsamında değerlendirilir

Yabancı uyruklu işçinin sigortasız çalıştırılması, 5510 kapsamındaki cezalara ek olarak 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.23 uyarınca her yabancı işçi için 2026 yılında yaklaşık 75.000 TL ek idari para cezası doğurur. Tekrar halinde ceza iki katına çıkar. Yabancı işçi için önce Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan çalışma izni alınmalı, ardından SGK işe giriş bildirgesi yapılmalıdır.

SGK Denetim Süreci ve Cezaya İtiraz

SGK denetmenleri 5510 sayılı Kanun m.59 uyarınca işyerlerini habersiz denetleme yetkisine sahiptir. Denetimde sigortasız işçi tespit edilirse yoklama tutanağı düzenlenir ve idari para cezası tebliğ edilir.

Önemli: İdari para cezasına itiraz iş mahkemesinde yapılır — idare mahkemesi bu dava için yetkili değildir. 5510 m.102/son fıkrası bunu açıkça belirler. İdare mahkemesine açılan dava görev yönünden reddedilir.

• 1. aşama — SGK’ya itiraz: Tebliğden itibaren 15 gün içinde SGK’nın ilgili ünitesine yazılı dilekçeyle itiraz yapılır. SGK İtiraz Komisyonu 30 gün içinde karar verir.
• 2. aşama — İş mahkemesinde dava: İtiraz reddedilirse veya 30 günde yanıt verilmezse iş mahkemesinde dava açılır (5510 m.102/son). Dava açma süresi ret kararının tebliğinden 30 gündür.
• Peşin ödeme indirimi: Tebliğden 15 gün içinde peşin ödeme yapılırsa 5510 m.102/5 uyarınca cezanın 1/4’ü silinir. Peşin ödeme dava açma hakkını ortadan kaldırmaz.
• Taksitlendirme: Ödeme gücü yoksa 6183 sayılı Kanun m.48 kapsamında taksit talep edilebilir.

İşverenin Yükümlülükleri

Sigortasız işçi çalıştırma cezasından kaçınmak için işverenin bildirim ve kayıt yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesi gerekir. Uygulamada ihlallerin büyük bölümü, işverenin işçiyi “deneme aşamasında” veya “geçici” sayarak bildirim yapmamasından kaynaklanır; hukuki açıdan bu gerekçeler geçersizdir.

• İşe giriş bildirgesi: Her işçi için fiilen işe başlama gününden en geç bir gün önce SGK e-Bildirge sistemine sigortalı işe giriş bildirgesi verilir (5510 m.8).
• Aylık prim beyannamesi: Her ayın sonunda izleyen ayın 26’sına kadar Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi elektronik ortamda sunulur.
• Banka kanalıyla ücret ödemesi: 5 ve üzeri işçi çalıştıran işverenler ücretleri banka kanalıyla ödemekle yükümlüdür. Nakit ödeme SGK denetiminde kayıt dışı çalışma göstergesi sayılır.
• Gerçek ücret bildirimi: Prime esas kazanç fiilen ödenen gerçek brüt ücret olmalıdır; aksi “eksik ücret bildirimi” sigortasız çalıştırma sayılır.
• Çıkış bildirgesi: İşçinin işten ayrıldığı günü izleyen 10 gün içinde SGK’ya işten ayrılış bildirgesi verilir (5510 m.9).

Sigortasız İşçi Çalıştırma Yargıtay Kararları

Aşağıdaki yerleşik içtihatlar, sigortasız işçi çalıştırma davalarında tarafların en çok başvurduğu hukuki dayanaklardır.

Tam Rücu Sorumluluğu — Yargıtay 10. HD Yerleşik İçtihadı

Sigortalı işe giriş bildirgesi verilmeksizin çalıştırılan işçinin iş kazasında işveren, 5510 m.21/1 uyarınca Kurum’un yaptığı ve ileride yapacağı her türlü giderden sorumluluk halleri aranmaksızın tam olarak sorumludur. Kaçınılmazlık savunması, iş güvenliği tedbirlerinin alınmış olması ve işçinin müterafik kusuru sorumluluğu hafifletmez. Sigortalı işçide kusur oranında rücu yapılırken, sigortasız çalıştırmada bu denge işveren aleyhine tersine döner.

Hizmet Tespitinde İspat Standardı — Yargıtay 21. HD Yerleşik İçtihadı

Hizmet tespit davaları kamu düzenine ilişkin olduğundan özel bir özenle yürütülür. Soyut iddia ispat için yeterli değildir; bağımsız ve somut delil sunulması zorunludur. En az iki bağımsız tanığın aynı yönde beyan vermesi genel kural olarak uygulanır. Tanıkların işveren ile akrabalık, husumet veya menfaat ilişkisi içinde olmaması aranır. Eksik delille verilen tespit kararı bozma sebebidir.

Fiili İşe Başlama Tarihi Belirleyicidir — Yerleşik İçtihat

İş sözleşmesinin imzalandığı tarih değil fiili işe başlama tarihi sigortalılık başlangıcı sayılır. Deneme süresi öngörülmüş olsa, sözleşme yazılı yapılmamış olsa veya iş ilişkisi sözlü kurulmuş olsa dahi bu kural değişmez. Deneme süresinde dahi bildirim zorunludur; aksi takdirde işe giriş bildirgesi vermeme cezası uygulanır ve hizmet tespit davasıyla deneme süresi de sigortalı sayılır.

İşçi Feragatinin Geçersizliği — Yargıtay HGK Yerleşik İçtihadı

Sigortasız çalışan işçinin kendi sigortasız çalışmasını bilmesi, onay vermesi veya işverenle bu yönde anlaşma yapması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Sosyal güvenlik hakkı Anayasa m.60 ile güvence altına alınmış olup kişi feragat edemez. 5510 m.92 uyarınca sigortalılık zorunludur; aksi yönde yapılan sözleşme hükümleri geçersizdir.

Sık Sorulan Sorular

İşveren beni deneme süresinde sigortasız çalıştırdı, bunu kabul etmek zorunda mıyım?

Hayır. Deneme süresi sigortalılık yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; işveren fiilen işe başladığınız gün bildirim yapmak zorundadır. Deneme süresi sonunda işten çıkarılsanız dahi hizmet tespit davası açarak bu sürenin SGK kayıtlarına işlenmesini sağlayabilirsiniz.

İşverenle “sigortasız çalışmaya razıyım” diye anlaştım, dava açabilir miyim?

Evet. Yargıtay HGK’nın yerleşik içtihadına göre bu tür anlaşmalar hukuken geçersizdir. Anayasa m.60 sosyal güvenlik hakkından feragat edilemez; verdiğiniz rıza sizi bağlamaz. Hem hizmet tespit davası hem iş kazası tazminat davası açma hakkınız saklıdır.

İşten ayrıldıktan 3 yıl sonra fark ettim sigortasız çalışmışım, dava açabilir miyim?

Evet. 5510 m.86/9 uyarınca hizmet tespit davası için 5 yıllık süre, fiili çalışmanın sona erdiği günden işler. 3 yıl geçmiş olsa dahi hâlâ süre içindeyseniz dava açabilirsiniz. Hak düşürücü süreyi geçirip geçirmediğinizi bir avukata danışarak netleştirmeniz önerilir.

Şikayet yaptım, işveren beni işten çıkardı, ne yapabilirim?

4857 m.24 uyarınca şikayet nedeniyle işten çıkarılma haksız fesih sayılır. 30 ve üzeri işçi çalıştıran işyerinde iş güvencesi tazminatı (4-8 aylık ücret), daha küçük işyerinde kötü niyet tazminatı (ihbar tazminatının 3 katı) talep edebilirsiniz. Kıdem tazminatı hakkınız da devam eder.

Sigortasız çalışırken iş kazası geçirdim, sağlık giderlerimi kim karşılar?

SGK önce sağlık giderlerinizi karşılar; ardından 5510 m.21/1 uyarınca tüm harcamaları işverenden rücu eder. Siz de işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilirsiniz. Sigortasız olmanız SGK güvencesinden yararlanmanızı engellemez.

İşveren “seni sigortana koydum” diyor ama e-Devlet’te göremiyorum, ne yapmalıyım?

turkiye.gov.tr adresine T.C. kimlik numaranızla giriş yaparak “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” sorgulayın. Eğer kaydınız yoksa veya işe başlama tarihi gerçekten farklıysa önce işverene yazılı bildirim yapın. Yanıt alamamanız durumunda ALO 170’i arayabilir veya SGK’ya e-başvuru yapabilirsiniz.

Sigortasız çalışıyorum, işten ayrılırsam kıdem tazminatı alabilir miyim?

Evet. Sigortasız dönem dahil tüm çalışma süresi kıdem tazminatı hesabına katılır. En az 1 yıl çalışma ve haklı nedenle ya da haksız fesih koşullarından biri aranır. 4857 m.24/II uyarınca sigortasız çalıştırma haklı fesih sebebidir; ihbar süresini beklemeden ayrılabilir, kıdem tazminatınızı alabilirsiniz.

Cezaya itiraz etsem SGK cezayı düşürür mü?

SGK İtiraz Komisyonu usul hataları veya maddi yanlışlık tespit ederse cezayı iptal ya da indirebilir; ancak olgusal tespitlerde komisyon genellikle kararı onaylar. Daha güçlü itiraz yolu iş mahkemesine dava açmaktır — iş mahkemesi bağımsız değerlendirme yapar. İtiraz ve dava süreci için hukuki destek alınması önerilir.

İşveren prim ödüyor ama eksik ücret bildiriyor, bunu ispat edebilir miyim?

Evet. SGK’ya bildirilen prime esas kazanç ile gerçekte ödenen ücret arasındaki fark “eksik ücret bildirimi” olup sigortasız çalıştırma sayılır. Banka transferleri, mesaj yazışmaları veya imzalı bordro ile ispatlanabilir. Hem SGK’ya şikayet hem de iş mahkemesinde fark prim davası açılabilir.

5 yıllık hizmet tespit davası süresi nereden başlar?

Fiili çalışmanın sona erdiği günden itibaren işler. İşten ayrılış tarihiniz belirleyicidir. Bu süre hak düşürücüdür — mahkeme resen dikkate alır ve geçirilmesi halinde dava reddedilir. Başlangıç tarihi tartışmalıysa bir avukattan görüş alınması önerilir.

Yabancı uyruklu işçi olarak sigortasız çalışıyorum, ne yapabilirim?

Çalışma izninin bulunmaması sigortalılık hakkınızı ortadan kaldırmaz. İş kazasında işverenin sorumluluğu Türk işçiyle aynı şekilde değerlendirilir. Hizmet tespit davası açabilir, SGK’ya şikayet yapabilirsiniz. Çalışma izni olmaksızın çalışmak suç teşkil etse de sağlık ve sosyal güvence haklarınız korunur.

Sigortasız işçi çalıştırdım, fark ettim, ne yapmalıyım?

SGK denetiminden önce kendiniz bildirim yaparsanız (öz bildirim) ceza tespite kıyasla yarıya düşer: 66.060 TL yerine 33.030 TL. e-Bildirge üzerinden gecikmiş işe giriş bildirgesi ve aylık prim belgesi sunulabilir. Denetim gelmeden öz bildirim hem idari hem mali riski önemli ölçüde azaltır.

İş mahkemesi mi idare mahkemesi mi başvurmalıyım?

İş mahkemesi. 5510 m.102/son fıkrası açıktır; idari para cezasına itiraz ve hizmet tespit davası iş mahkemesinin görev alanındadır. İdare mahkemesine yapılan başvuru görev yönünden reddedilir; vatandaşların sıkça düştüğü bu hatadan kaçınmak önemlidir.

Şikayet yaparsam kim haberdar olur?

Şikayetin kim tarafından yapıldığı SGK kayıtlarında gizli tutulur. ALO 170’e kimlik vermeden şikayet yapılabilir; e-Devlet başvurusu kimlik gerektirir ancak işverene bildirilmez. Denetim “rutin denetim” olarak kayıtlara geçer.

İlgili Konular

• İş Kazası Avukatı — Sigortasız işçinin iş kazasında hukuki süreç ve tazminat hakları.
• İş Kazası Tazminat Hesaplama — Sigortasız iş kazasında tahmini tazminat miktarı.
• İşçi Hakları — 4/a kapsamında sigortalı işçilerin yasal hakları.
• İş Kazası Kusur Oranı — Sigortasız iş kazasında kusur tespiti ve işverenin sorumluluğu.
• Antalya İş Hukuku Avukatı — Hizmet tespit davası ve işçi alacakları için hukuki destek.
• Parmak Kopması Tazminatı — İş kazasında parça kaybı ve maluliyet tazminatı.
• Kırık Tazminatı — İş kazasında kemik kırığı tazminat hakları.
• SGK Resmi Sitesi — Sigortasız işçi şikayeti ve e-bildirge işlemleri.

Av. Ahmet Geçgel — Seçkin Avukatlık Bürosu
Meltem Mah. Meltem Blv. Antalya Spor Sit. B-2 Blok K7 D13, Muratpaşa / Antalya
Tel: +90 539 375 05 85 | E-posta: info@seckinavukatlik.com
Haritada Konumu Gör | seckinavukatlik.com